| ‘वातावरणमैत्री स्थानीय शासन’मा आधारित भूमिका निर्वाह (Role Play) खेल। यसलाई विशेष गरी स्थानीय जनप्रतिनिधि, कर्मचारी र समुदायका अगुवाहरूका लागि डिजाइन गरिएको छ। |
| १. खेलको नाम: “विकास कि विनाश? निर्णय तपाईंको” |
| अवधि: ४५ मिनेट सहभागी संख्या: ८ देखि १० जना (अन्य मानिसहरू दर्शक र निर्णायकका रूपमा) |
| २. खेलको उद्देश्य |
- विकासका योजनाहरू बनाउँदा वातावरणमा पर्ने प्रभावबारे सहभागीहरूलाई संवेदनशील बनाउनु।
- स्थानीय शासनमा संवाद, बहस र सहमति खोज्ने सीपको विकास गर्नु।
- नितिगत निर्णयले वातावरण र जनजीवनमा पार्ने दीर्घकालीन असर बुझाउनु।
|
| ३. खेलको विषय: लामाचौर गाउँपालिकामा ठूलो सिमेन्ट उद्योग खोल्ने प्रस्ताव आएको छ। |
- सकारात्मक पक्ष:उद्योगले ५०० जनालाई रोजगारी दिनेछ, गाउँपालिकाले कर उठाउन सक्ने छ, प्राप्त कर रकमले पक्की सड़क बनाउन सकिन्छ ।
- नकारात्मक पक्ष: उद्योगका लागि करीब २००० रुख काट्नुपर्नेछ, नजिकैको पानीको मुहान सुक्ने डर छ र धुलो-धुवाँले स्थानीयको स्वास्थ्यमा असर गर्नेछ।
|
| ४. पात्रहरू र उनीहरूको भूमिका |
सहभागीहरूलाई निम्न पात्रको कार्ड बाँड्नुहोस्:
- गाउँपालिका अध्यक्ष:सन्तुलन मिलाउन खोज्ने, विकास पनि चाहने र भोट पनि जोगाउनु पर्ने।
- उद्योगि: उद्योग सञ्चालन गर्ने र नाफा कमाउन सहजता हेर्ने।
- वातावरण अभियन्ता:वन विनाशको कडा विरोध गर्ने, दिगो विकासको वकालत गर्ने।
- बेरोजगार युवा:जसरी पनि उद्योग खुल्नुपर्छ भन्ने, किनकि उसलाई जागिर चाहिएको छ।
- स्थानीय किसान (महिला/पुरुष):पानीको मुहान सुक्ने र खेती बिग्रने चिन्तामा रहेका।
- वडा अध्यक्ष:आफ्नो वडामा बजेट आउने र सड़क बन्ने आशमा रहेका।
|
| ५. खेलको चरणबद्ध प्रक्रिया |
चरण १: तयारी (१० मिनेट)
- पात्रहरूलाई उनीहरूको भूमिका बुझाइन्छ।
- एउटै विचार भएका पात्रहरू (जस्तै: उद्योगि र बेरोजगार युवा) ले आपसमा सल्लाह गर्ने समय पाउँछन्।
चरण २: बैठक (१५ मिनेट)
- गाउँपालिका अध्यक्षले बैठकको अध्यक्षता गर्छन्।
- उद्योगिले आफ्नो प्रस्ताव राख्छन्।
- वातावरण अभियन्ता र किसानले आफ्ना चिन्ता र विरोध प्रकट गर्छन्।
- युवाहरूले रोजगारीको माग गर्दै दबाब दिन्छन्।
नियम: सबैले तर्कसहित बोल्नुपर्नेछ, कसैलाई व्यक्तिगत गाली गर्न पाइने छैन।
चरण ३: निर्णय प्रक्रिया (५ मिनेट)
- सबैको कुरा सुनिसकेपछि गाउँपालिका अध्यक्षले एउटा’मध्यमार्गी निर्णय’ सुनाउनुपर्छ।
(उदाहरण: उद्योग खोल्न दिने तर वातावरणीय प्रभाव मूल्यांकन (EIA) कडाइका साथ पालना गर्ने, काटिएका रूखको सट्टा ४ गुणा बढी वृक्षारोपण गर्ने र पानीको मुहान संरक्षणको जिम्मा उद्योगले लिने।)
|
| ६. समीक्षा र निष्कर्ष – १५ मिनेट) |
खेल सकिएपछि सहजकर्ताले निम्न प्रश्नहरू सोध्नुपर्छ:
- तपाईंलाई आफ्नो भूमिका निर्वाह गर्दा कस्तो अनुभव भयो?
- के विकास र वातावरणलाई सँगै लैजान सम्भव छ?
- वास्तविक जीवनमा यस्ता समस्या आउँदा कसरी समाधान गर्न सकिन्छ?
- स्थानीय सरकारको मुख्य जिम्मेवारी के हुनुपर्छ?
|
| ७. आवश्यक सामग्रीहरू |
- पात्रको नाम लेखिएको प्ले-कार्ड (Breastplates)।
- एउटा घण्टी वा टेबल (अध्यक्षका लागि)।
- नोट प्याड र पेन।
|
| सुझाव: यो खेललाई अझ प्रभावकारी बनाउन वास्तविक स्थानीय समस्या (जस्तै: जथाभावी सडक खन्ने वा फोहोर फाल्ने समस्या) लाई पनि विषयवस्तु बनाउन सकिन्छ। |
