खेल ३: “के गर्ने, के नगर्ने?” दौड (The Do’s and Don’ts Relay)
यो खेल विशेषगरी वयस्कहरूका लागि फुर्तिलो र चेतनामूलक हुन्छ, जसले वातावरणमैत्री व्यवहारहरूलाई छिटो पहिचान गर्न र वर्गीकरण गर्न सिकाउँछ।
१. खेलको नाम: “सचेत नागरिक दौड”
अवधि: ३० मिनेट
सहभागी संख्या: १० देखि २० जना (दुई वा तीनवटा समूह)
२. खेलको उद्देश्य
  • वातावरणलाई फाइदा पुऱ्याउने र असर गर्ने कार्यहरू बीचको भिन्नता छुट्याउनु।
  • सामूहिक कार्य र छिटो निर्णय लिने क्षमताको विकास गर्नु।
  • स्थानीय शासनमा नागरिकले अपनाउनुपर्ने वातावरणमैत्री बानीहरूबारे जानकारी दिनु।
३. खेलको तयारी र सामग्री
  • दुईवटा बाल्टिन वा टोकरी:एउटामा “हल्का हरियो रङ” (गर्ने काम – Do’s) र अर्कोमा “रातो रङ” (नगर्ने काम – Don’ts) को चिन्ह लगाइएको।
  • कार्डहरू:साना कार्डहरू जसमा वातावरणसँग सम्बन्धित विभिन्न क्रियाकलापहरू लेखिएका हुन्छन्।
  • सिट्ठी (Whistle): खेल सुरु र अन्त्य गर्न।
  • खुल्ला ठाउँ:दौडनका लागि २०-३० फिटको खाली ठाउँ।
४. कार्डमा लेखिने सन्देशहरूको उदाहरण
गर्ने काम (Do’s) – हरियो टोकरी नगर्ने काम (Don’ts) – रातो टोकरी
कुहिने र नकुहिने फोहोर छुट्टाउने प्लाष्टिक जलाउने
सामान किन्न आफ्नै झोला लिएर बजार जाने जंगलमा दिसा-पिसाब गर्ने
खाली जग्गामा वृक्षारोपण गर्ने सडक खन्दा निक्लिएको माटो खोलामा फाल्ने
घरको आँगनमा पानी सोसने खाडल (Soak pit) बनाउने वनमा डढेलो लगाउने
सार्वजनिक धारा र कुवाको संरक्षण गर्ने रासायनिक मलको प्रयोग धेरै गर्ने
जैविक मल (Compost) प्रयोग गर्ने तरकारी केलाएर आएको फोहर फालने
५. खेल खेल्ने प्रक्रिया
चरण १: समूह विभाजन
सहभागीहरूलाई दुईवटा बराबर टोलीमा विभाजन गर्नुहोस् र उनीहरूलाई एक लाइनमा उभिन लगाउनुहोस्।

चरण २: कार्डको थुप्रो
दौडेर पुग्ने ठाउँमा (करिब २० फिट अगाडि) सबै कार्डहरू मिसाएर एउटा टेबल वा भुइँमा राख्नुहोस्। ती कार्डहरूको अगाडि दुईवटा बाल्टिन (गर्ने र नगर्ने) राख्नुहोस्।

चरण ३: दौड सुरु

  • सिट्ठी बजेपछि प्रत्येक समूहको पहिलो व्यक्ति दौडेर कार्ड भएको ठाउँमा पुग्छ।
  • उसले एउटा कार्ड उठाउँछ, पढ्छ र त्यो ‘गर्ने काम’ हो कि ‘नगर्ने काम’ हो सोही अनुसारको बाल्टिनमा खसाल्छ।
  • त्यसपछि दौडेर फिर्ता आएर आफ्नो समूहको अर्को साथीलाई हात दिन्छ (Touch)। अनि अर्को साथी दौडिन्छ।

चरण ४: खेलको अन्त्य
जब सबै कार्डहरू सकिन्छन् वा सबै सहभागीले पालो पाउँछन्, तब खेल रोकिन्छ।

६. मूल्याङ्कन र छलफल
सहजकर्ताले दुवै बाल्टिनका कार्डहरू सबैको अगाडि चेक गर्छ:

  • सहि वर्गीकरण: कुन टोलीले कतिवटा कार्ड सही बाल्टिनमा हाल्यो? (सबैभन्दा धेरै सही कार्ड हाल्ने टोली विजयी हुन्छ)।
  • छलफल: यदि कसैले गलत बाल्टिनमा कार्ड हालेको छ भने, “यो काम किन वातावरणका लागि हानिकारक छ?” भनेर छलफल गराउनुहोस्।
  • व्यवहार परिवर्तन: “यी मध्ये कुन काम तपाईं आजैदेखि आफ्नो घरमा सुरु गर्नुहुन्छ?” भनेर सहभागीहरूलाई प्रतिज्ञा गराउनुहोस्।
७. निष्कर्ष (Key Message)
यो खेलले मानिसलाई “जान्ने” मात्र होइन, “छिटो सहि निर्णय लिने” बनाउँछ। यसले स्थानीय तहमा वातावरणमैत्री आचरणलाई दिगो बनाउन मद्दत गर्छ।