खेल २: ‘बजेट बाँडफाँड’ (Budget Allocation Game) खेल।

• विकासका विभिन्न मागहरूमध्ये वातावरण संरक्षणलाई प्राथमिकतामा राख्न सिकाउनु।
• सिमित स्रोत र साधनको अधिकतम र दिगो उपयोग गर्ने क्षमता विकास गर्नु।
• वातावरणलाई वेवास्ता गर्दा भविष्यमा आउने आर्थिक भारबारे सचेत गराउनु।

• काल्पनिक पैसा:कागजको टुक्रा वा नक्कली नोट (प्रत्येक समूहलाई रु. १ अर्ब बराबरको टोकन)।
• योजना कार्डहरू:विभिन्न विकास निर्माणका विकल्पहरू लेखिएका कार्डहरू।
• जोखिम कार्डहरू (Risk Cards): वातावरण वेवास्ता गर्दा आउने समस्याहरू।
• बोर्ड वा चार्ट पेपर:जहाँ समूहले आफ्नो बजेट टाँस्न सक्छन्।

चरण २: योजना छनोट (१५ मिनेट)
समूहलाई भन्नुहोस्: “तपाईंको गाउँपालिकाको लागि बजेट विनियोजन गर्नुहोस्। तपाईंले एक अर्ब भित्र रहेर माथिका मध्ये कुन-कुन योजना रोज्नुहुन्छ?”

चरण ३: नतिजा घोषणा र जोखिम कार्ड (१० मिनेट)

अब सहजकर्ताले समूहको छनोट हेरेर ‘जोखिम कार्ड’ वितरण गर्छ:

• यदि कुनै समूहले ‘सडक’ रोज्यो तर ‘वृक्षारोपण’ रोजेन भने: उसलाई “पहिरोले बाटो पुरियो” भन्ने कार्ड दिइन्छ ।
• यदि कसैले ‘भ्यू टावर’ रोज्यो तर ‘फोहर व्यवस्थापन’ रोजेन भने: “दुर्गन्धले पर्यटक आएनन्” भन्ने कार्ड दिइन्छ।
• यदि समूहले वातावरणलाई वेवास्ता गरी भौतिक पूर्वाधारमा मात्र खर्च गरेमा, उनीहरूलाई ‘पहिरो’ वा ‘पिउने पानीको अभाव’ जस्ता समस्याको कार्ड दिइन्छ।
• कृषि रोज्यो तर मल रोजेन भने धान फलेन भन्ने कार्ड दिइन्छ।
• कृषि रोज्यो तर सिंचाई रोजेन भने खेतमा धाजा फाट्यो भन्ने कार्ड दिइन्छ।
• कच्ची सडक रोज्यो तर पानी मुहान संरक्षण रोजेन भने पिउने पानीको आभाव भन्ने कार्ड दिइन्छ। यसले गर्दा उनीहरूले दिगो विकासको महत्त्व बुझ्छन्।

चरण ४: समूह प्रस्तुति (१० मिनेट)
प्रत्येक समूहले आफूले ती योजनाहरू किन रोजे र जोखिमबाट कसरी बच्न सकिन्थ्यो भन्नेबारे संक्षिप्त प्रस्तुति दिन्छन्।

• बजेट बाँडफाँड गर्दा वातावरणलाई किन छुट्याउनु भयो (वा भएन)?
• के भौतिक पूर्वाधार मात्र विकास हो?
• आजको सानो लगानी (जस्तै: नाली व्यवस्थापन) ले भोलिको ठूलो खर्च (पहिरो नियन्त्रण) कसरी बचाउँछ?